Dr. Egzon ABDULLAHI

AUTIZMI – Mekanizmat Neurobiologjikë, Neuroinflamacioni, Mikrobioma dhe Qasja Moderne e Personalized Medicine

Historikisht, autizmi është konsideruar kryesisht si një çrregullim i sjelljes dhe zhvillimit neurologjik. Megjithatë, kërkimet moderne tregojnë se ASD përfshin një rrjet shumë më kompleks mekanizmash biologjikë ku ndërveprojnë:

genetika,
neuroinflamacioni,
mikrobioma intestinale,
stresi oksidativ,
disfunksioni mitokondrial,
metabolizmi neurotransmetues,
dhe faktorët epigjenetikë.²

Një nga aspektet më të rëndësishme të biologjisë së autizmit është komponenti gjenetik. Studimet genomike kanë identifikuar qindra gjene që mund të lidhen me ASD, përfshirë gene të përfshira në:

sinaptogjenezë,
neuroplasticitet,
metabolizëm neuronal,
dhe zhvillim kortikal.³

Variacionet në gene si:
SHANK3,
NRXN1,
NLGN3,
NLGN4,
SCN2A,
MECP2,
dhe CNTNAP2
janë lidhur me ndryshime në funksionin sinaptik dhe komunikimin neuronal. Megjithatë, autizmi nuk konsiderohet një sëmundje monogjenike, por një gjendje multifaktoriale ku ndërveprojnë predispozita gjenetike dhe faktorët ambientalë.⁴

Një rol gjithnjë e më i rëndësishëm në biologjinë e autizmit i atribuohet neuroinflamacionit. Studimet neuropatologjike kanë treguar aktivizim kronik të mikroglisë dhe rritje të citokinave inflamatore në tru tek individët me ASD. Citokina si:
IL-6,
TNF-α,
IL-1β,
dhe IFN-γ
janë lidhur me ndryshime në neurozhvillim, neuroplasticitet dhe funksion sinaptik.⁵

Aktivizimi kronik imunologjik mund të ndikojë në:

maturimin neuronal,
sinaptogjenezën,
migrimin neuronal,
dhe lidhjet kortikale.
Kjo ka çuar në konceptin modern të:

“Neuroimmune Autism”

ku autizmi konsiderohet pjesërisht një çrregullim neuro-imunologjik.⁶

Një aspekt tjetër me rëndësi të madhe është stresi oksidativ dhe disfunksioni mitokondrial. Truri është jashtëzakonisht sensitiv ndaj radikaleve të lira për shkak të konsumit të lartë të oksigjenit dhe aktivitetit intensiv metabolik. Shumë studime kanë raportuar:

ulje të glutathione,
rritje të stresit oksidativ,
disbalancë redox,
dhe disfunksion mitokondrial
tek individët me ASD.⁷

Këto ndryshime mund të ndikojnë në:

neurotransmetuesit,
neuroinflamacionin,
dhe metabolizmin cerebral.
Për këtë arsye, biomarkerë si:
GSH,
GSSG,
laktati,
piruvati,
dhe markuesit oksidativë
po studiohen gjithnjë e më shumë në ASD.⁸

Një nga zhvillimet më revolucionare në biologjinë e autizmit është roli i mikrobiomës intestinale dhe Gut–Brain Axis. Shumë individë me ASD paraqesin simptoma gastrointestinale si:

kapsllëk,
diarre,
inflamacion intestinal,
dhe permeabilitet intestinal të rritur.
Studimet tregojnë se mikrobioma intestinale mund të ndikojë në:
neurotransmetues,
neuroinflamacion,
metabolizmin imunologjik,
dhe funksionin neurologjik.⁹

Disa mikroorganizma intestinalë mund të prodhojnë:

serotonin,
GABA,
short-chain fatty acids,
dhe metabolitë neuroaktivë
që ndikojnë drejtpërdrejt në funksionin cerebral. Për këtë arsye, koncepti i:

“Microbiome–Brain–Behavior Axis”

po bëhet gjithnjë e më qendror në kërkimet mbi autizmin.¹⁰

Ndryshime të rëndësishme janë vërejtur edhe në metabolizmin neurotransmetues. Studime të shumta sugjerojnë disbalancë në:

glutamat,
GABA,
serotonin,
dopaminë,
dhe oksitocinë.
Disbalanca midis glutamatit eksitator dhe GABA inhibitor konsiderohet një nga mekanizmat potencialë të hiperaktivitetit neuronal dhe ndryshimeve sensorike në ASD.¹¹

Përveç faktorëve biologjikë, epigjenetika luan rol të rëndësishëm në autizëm. Faktorë ambientalë si:

inflamacioni prenatal,
ekspozimi toksik,
stresi maternal,
dieta,
dhe mikrobioma
mund të ndikojnë në shprehjen gjenike përmes mekanizmave epigjenetikë si:
metilimi i ADN-së,
modifikimet histonike,
dhe microRNA.¹²

Kjo ka çuar në një transformim të mënyrës se si kuptohet ASD. Autizmi nuk konsiderohet më vetëm si një çrregullim statik neurozhvillimor, por si një gjendje biologjikisht dinamike ku ndërveprojnë:

sistemi nervor,
sistemi imunitar,
mikrobioma,
metabolizmi,
dhe mjedisi.

Në këtë kontekst po merr rëndësi gjithnjë e më të madhe qasja e:

Personalized Medicine në ASD.

Kjo qasje synon të analizojë:

profilin gjenetik,
biomarkerët inflamatorë,
metabolizmin,
mikrobiomën,
dhe profilin neurokimik individual
për të krijuar strategji më të personalizuara terapeutike dhe mbështetëse.¹³

Një fushë në zhvillim është edhe Pharmacogenomics dhe Herbal PGx në ASD. Polimorfizmat në enzimat:
CYP2D6,
CYP2C19,
COMT,
MAOA,
dhe transportuesit neurotransmetues
mund të ndikojnë në përgjigjen ndaj:

barnave neuropsikiatrike,
nutraceutikëve,
dhe botanicals neuroaktive.¹⁴

Kjo mund të ndihmojë në:

reduktimin e efekteve anësore,
optimizimin e trajtimeve,
dhe personalizimin biologjik të qasjeve terapeutike.

Megjithatë, autizmi mbetet një gjendje jashtëzakonisht heterogjene dhe komplekse. Nuk ekziston një “shkak i vetëm” apo një “trajtim universal”. Për këtë arsye, kërkimi modern po fokusohet gjithnjë e më shumë në integrimin multidisiplinar të:

neuroshkencës,
imunologjisë,
mikrobiomës,
metabolomikës,
genomikës,
dhe biologjisë sistemike.

Në të ardhmen, integrimi i inteligjencës artificiale, biomarkerëve biologjikë dhe Personalized Medicine mund të krijojë modele shumë më të avancuara për:

identifikimin e nënprofileve biologjike të ASD,
parashikimin e përgjigjeve terapeutike,
dhe optimizimin individual të ndërhyrjeve klinike.

Referencat

Lord C, et al. Autism spectrum disorder. Lancet. 2020;392(10146):508-520.
Coury DL, et al. Medical treatment of autism spectrum disorder. Pediatrics. 2012;130(Suppl 2):S69-S76.
De Rubeis S, et al. Synaptic, transcriptional and chromatin genes disrupted in autism. Nature. 2014;515:209-215.
Sanders SJ, et al. Insights into Autism Spectrum Disorder genomic architecture. Neuron. 2015;87(6):1215-1233.
Vargas DL, et al. Neuroglial activation and neuroinflammation in autism. Ann Neurol. 2005;57(1):67-81.
Estes ML, McAllister AK. Immune mediators in autism spectrum disorder. Nat Rev Neurosci. 2015;16:469-486.
Chauhan A, Chauhan V. Oxidative stress in autism. Pathophysiology. 2006;13(3):171-181.
Rossignol DA, Frye RE. Mitochondrial dysfunction in autism spectrum disorders. Mol Psychiatry. 2012;17:290-314.
Cryan JF, Dinan TG. Mind-altering microorganisms. Nat Rev Neurosci. 2012;13:701-712.
Sharon G, et al. The central nervous system and the gut microbiome. Cell. 2016;167(4):915-932.
Cellot G, Cherubini E. GABAergic signaling as therapeutic target in autism spectrum disorders. Front Pediatr. 2014;2:70.
Grafodatskaya D, et al. Epigenetics in autism spectrum disorders. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2010;49(8):794-809.
Frye RE, Rossignol DA. Treatments for biomedical abnormalities associated with autism spectrum disorder. Front Pediatr. 2014;2:66.
Ji Y, et al. Pharmacogenomics of autism spectrum disorder. Pharmacogenomics. 2011;12(6):897-905.

Ky shkrim u postua në ditën E premte, 22 Maj, 2026 në orën 10:52 am dhe është regjistruar në kategorinë Gjenetikë. Ju mund ta ndiqni çdo ngjarje lidhur me këtë artikull përmes RSS 2.0 feed. Ju mund të komentoni, apo ta tregoni si burim në websajtin tuaj personal.

Le një koment

Fitoterapia Moderne, Endokrinologjia dhe Herbal PGx në Shëndetin e Gruas (...lexojeni të tërën)

Shëndeti i gruas përfaqëson një sistem biologjik jashtëzakonisht kompleks ku ndërveprojnë mekanizma hormonalë, neurologjikë, imunologjikë, metabolikë dhe gjenetikë. Funksioni riprodhues, cikli menstrual, fertiliteti, shtatzënia, menopauza dhe stabiliteti emocional janë të lidhura ngushtë me ekuilibrin e sistemeve neuroendokrine dhe inflamatore të organizmit. Për këtë arsye, çrregullimet hormonale dhe metabolike tek gratë nuk mund të kuptohen më vetëm si probleme të izoluara gjinekologjike, por si procese biologjike multifaktoriale që përfshijnë:aksin hipotalamo-hipofizo-ovar,mikrobiomën,inflamacionin kronik,stresin oksidativ,metabolizmin hormonal,dhe predispozitën gjenetike individuale. Në dekadat e fundit është rritur ndjeshëm interesimi për përdorimin e botanicals në shëndetin e gruas. Fitoterapia moderne nuk fokusohet më vetëm në përdorimet tradicionale të bimëve medicinale, por në ndërveprimet molekulare të komponimeve botanike me receptorët hormonalë, neurotransmetuesit, citokinat inflamatore dhe enzimat metabolike. Kjo ka krijuar bazat e një fushe të re integrative ku fitoterapia ndërthuret me endokrinologjinë funksionale dhe Herbal Pharmacogenomics (Herbal PGx). Hormonet seksuale femërore, veçanërisht estrogjeni dhe progesteroni, ndikojnë jo vetëm në sistemin riprodhues, por edhe në:funksionin neurologjik,metabolizmin,densitetin kockor,mikrobiomën,sistemin kardiovaskular,dhe homeostazën imunologjike.Çdo disbalancë hormonale mund të reflektohet në:çrregullime menstruale,sindromën premenstruale,infertilitet,ankth,depresion hormonal,pagjumësi,lodhje kronike,dhe simptoma menopauzale. Një ndër botanicals më të përdorura në shëndetin hormonal të gruas është Vitex agnus-castus. Kjo bimë ka qenë pjesë e mjekësisë tradicionale për shekuj me radhë dhe sot studiohet për ndikimin e saj në aksin hipotalamo-hipofizar. Komponimet bioaktive të Vitex duket se ndikojnë në modulimin dopaminergjik dhe në sekrecionin e prolaktinës. Për këtë arsye, ajo përdoret shpesh në:sindromën premenstruale,mastalgji ciklike,çrregullime luteale,dhe disbalanca hormonale funksionale.Ndikimi i saj në stabilizimin hormonal nuk konsiderohet një efekt “zëvendësues hormonal”, por një modulim biologjik i sinjalizimit neuroendokrin. Një rol të rëndësishëm në fitoterapinë e menopauzës ka Cimicifuga racemosa (Black Cohosh). Kjo bimë është studiuar për potencialin e saj në reduktimin e:hot flashes,djersitjeve të natës,pagjumësisë,dhe labilitetit emocional gjatë menopauzës.Mekanizmat biologjikë nuk janë plotësisht të qartë, por mendohet se komponimet triterpenike mund të ndikojnë në receptorët serotoninergjikë dhe në modulimin neuroendokrin të simptomave menopauzale. Ndryshe nga terapia hormonale klasike, Black Cohosh nuk konsiderohet një fitoestrogjen klasik, megjithëse efektet e saj lidhen me stabilizimin funksional neurohormonal. Një tjetër botanical me rëndësi të madhe është Trifolium pratense (Red Clover). Isoflavonet e saj kanë aktivitet fitoestrogjenik dhe mund të ndërveprojnë me receptorët estrogjenikë. Kjo ka çuar në përdorimin e saj në:simptoma menopauzale,mbështetje kockore,dhe stabilizim hormonal.Megjithatë, përgjigja individuale ndaj fitoestrogjeneve mund të ndryshojë ndjeshëm bazuar në mikrobiomën intestinale dhe metabolizmin individual të estrogjenit. Curcuma longa po fiton gjithnjë e më shumë rëndësi në shëndetin e gruas për shkak të efekteve të saj anti-inflamatore dhe modulatore hormonale. Curcumin mund të ndikojë në NF-kB, stresin oksidativ dhe citokinat inflamatore që lidhen me:endometriozën,sindromën ovariane policistike (PCOS),inflamacionin pelvik,dhe rezistencën insulinike.Përveç efektit anti-inflamator, curcumin studiohet edhe për ndikimin potencial në metabolizmin estrogjenik dhe mikrobiomën hormonale. Një aspekt gjithnjë e më i rëndësishëm në shëndetin e gruas është lidhja midis stresit dhe sistemit hormonal. Aktivizimi kronik i aksit HPA dhe rritja e kortizolit mund të ndikojnë negativisht në:ovulacion,progesteron,fertilitet,dhe stabilitet emocional.Për këtë arsye, adaptogjenët si Rhodiola rosea dhe Ashwagandha po studiohen gjithnjë e më shumë për ndikimin indirekt në shëndetin hormonal përmes reduktimit të stresit neuroendokrin dhe inflamacionit sistemik. Mikrobioma intestinale luan rol kyç në metabolizmin hormonal femëror. Koncepti i “estrobolome” përshkruan grupin e mikroorganizmave intestinalë që ndikojnë në metabolizmin dhe riciklimin e estrogjenit. Disbioza intestinale mund të ndikojë në:dominancën estrogjenike,inflamacionin,rezistencën insulinike,dhe çrregullimet hormonale kronike.Disa botanicals mund të ndikojnë pozitivisht në mikrobiomë dhe në reduktimin e permeabilitetit intestinal, duke ndikuar indirekt në homeostazën hormonale. Në këtë kontekst, Herbal Pharmacogenomics po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme. Herbal PGx studion mënyrën se si variacionet gjenetike individuale ndikojnë në metabolizimin dhe përgjigjen ndaj botanicals hormonale. Polimorfizmat në:CYP1A1,CYP1B1,COMT,CYP3A4,dhe receptorët estrogjenikëmund të ndryshojnë metabolizimin hormonal dhe efektin biologjik të fitoestrogjeneve dhe botanicals neuroendokrine. Kjo do të thotë se e njëjta bimë mund të prodhojë efekte krejtësisht të ndryshme në gra të ndryshme. Disa individë mund të përjetojnë përmirësim të ndjeshëm hormonal dhe emocional, ndërsa të tjerë mund të kenë përgjigje minimale ose efekte anësore të padëshiruara. Për këtë arsye, fitoterapia moderne po evoluon drejt konceptit të: Personalized Botanical Women’s Health ku zgjedhja e botanicals bazohet jo vetëm në simptomat klinike, por edhe në:profilin hormonal,inflamacionin sistemik,mikrobiomën,metabolizmin estrogjenik,dhe profilin gjenetik individual. Megjithatë, edhe botanicals hormonale nuk janë pa rrezik biologjik. Disa fitoestrogjene mund të ndërveprojnë me terapi hormonale ose me patologji hormon-sensitive. Po ashtu, disa botanicals mund të ndikojnë në metabolizmin hepatik dhe në enzimat CYP450. Për këtë arsye nevojitet:standardizim,kontroll cilësie,dhe monitorim profesional klinik. Fitoterapia moderne në shëndetin e gruas nuk përfaqëson më vetëm përdorimin tradicional të bimëve medicinale, por një disiplinë biologjikisht të avancuar që ndërthur:endokrinologjinë,imunologjinë,mikrobiomën,neurobiologjinë,dhe pharmacogenomics. Në të ardhmen, integrimi i biomarkerëve hormonalë, analizave gjenetike, mikrobiomës dhe Herbal PGx mund të krijojë një model të ri të mjekësisë funksionale të personalizuar për gratë. Kjo qasje mund të mundësojë optimizimin biologjik të shëndetit hormonal, emocional dhe metabolik në mënyrë shumë më individuale dhe biologjikisht inteligjente.

AUTIZMI – Mekanizmat Neurobiologjikë, Neuroinflamacioni, Mikrobioma dhe Qasja Moderne e Personalized Medicine (...lexojeni të tërën)

Autizmi ose Autism Spectrum Disorder (ASD) përfaqëson një çrregullim kompleks neurozhvillimor që karakterizohet nga ndryshime në komunikimin social, sjelljen, përpunimin sensorik dhe fleksibilitetin kognitiv. Termi “spektër” përdoret për të përshkruar heterogjenitetin e madh biologjik dhe klinik të këtij çrregullimi, pasi individët me autizëm mund të paraqesin profile shumë të ndryshme neurologjike, metabolike dhe funksionale. Në dekadat e fundit, prevalenca globale e autizmit është rritur ndjeshëm, duke e bërë ASD një nga fushat më intensive të kërkimit në neuroshkencë, imunologji, gjenetikë dhe biologji molekulare.¹ Historikisht, autizmi është konsideruar kryesisht si një çrregullim i sjelljes dhe zhvillimit neurologjik. Megjithatë, kërkimet moderne tregojnë se ASD përfshin një rrjet shumë më kompleks mekanizmash biologjikë ku ndërveprojnë: genetika, neuroinflamacioni, mikrobioma intestinale, stresi oksidativ, disfunksioni mitokondrial, metabolizmi neurotransmetues, dhe faktorët epigjenetikë.² Një nga aspektet më të rëndësishme të biologjisë së autizmit është komponenti gjenetik. Studimet genomike kanë identifikuar qindra gjene që mund të lidhen me ASD, përfshirë gene të përfshira në: sinaptogjenezë, neuroplasticitet, metabolizëm neuronal, dhe zhvillim kortikal.³ Variacionet në gene si:SHANK3,NRXN1,NLGN3,NLGN4,SCN2A,MECP2,dhe CNTNAP2janë lidhur me ndryshime në funksionin sinaptik dhe komunikimin neuronal. Megjithatë, autizmi nuk konsiderohet një sëmundje monogjenike, por një gjendje multifaktoriale ku ndërveprojnë predispozita gjenetike dhe faktorët ambientalë.⁴ Një rol gjithnjë e më i rëndësishëm në biologjinë e autizmit i atribuohet neuroinflamacionit. Studimet neuropatologjike kanë treguar aktivizim kronik të mikroglisë dhe rritje të citokinave inflamatore në tru tek individët me ASD. Citokina si:IL-6,TNF-α,IL-1β,dhe IFN-γjanë lidhur me ndryshime në neurozhvillim, neuroplasticitet dhe funksion sinaptik.⁵ Aktivizimi kronik imunologjik mund të ndikojë në: maturimin neuronal, sinaptogjenezën, migrimin neuronal, dhe lidhjet kortikale.Kjo ka çuar në konceptin modern të: “Neuroimmune Autism” ku autizmi konsiderohet pjesërisht një çrregullim neuro-imunologjik.⁶ Një aspekt tjetër me rëndësi të madhe është stresi oksidativ dhe disfunksioni mitokondrial. Truri është jashtëzakonisht sensitiv ndaj radikaleve të lira për shkak të konsumit të lartë të oksigjenit dhe aktivitetit intensiv metabolik. Shumë studime kanë raportuar: ulje të glutathione, rritje të stresit oksidativ, disbalancë redox, dhe disfunksion mitokondrialtek individët me ASD.⁷ Këto ndryshime mund të ndikojnë në: neurotransmetuesit, neuroinflamacionin, dhe metabolizmin cerebral.Për këtë arsye, biomarkerë si:GSH,GSSG,laktati,piruvati,dhe markuesit oksidativëpo studiohen gjithnjë e më shumë në ASD.⁸ Një nga zhvillimet më revolucionare në biologjinë e autizmit është roli i mikrobiomës intestinale dhe Gut–Brain Axis. Shumë individë me ASD paraqesin simptoma gastrointestinale si: kapsllëk, diarre, inflamacion intestinal, dhe permeabilitet intestinal të rritur.Studimet tregojnë se mikrobioma intestinale mund të ndikojë në: neurotransmetues, neuroinflamacion, metabolizmin imunologjik, dhe funksionin neurologjik.⁹ Disa mikroorganizma intestinalë mund të prodhojnë: serotonin, GABA, short-chain fatty acids, dhe metabolitë neuroaktivëqë ndikojnë drejtpërdrejt në funksionin cerebral. Për këtë arsye, koncepti i: “Microbiome–Brain–Behavior Axis” po bëhet gjithnjë e më qendror në kërkimet mbi autizmin.¹⁰ Ndryshime të rëndësishme janë vërejtur edhe në metabolizmin neurotransmetues. Studime të shumta sugjerojnë disbalancë në: glutamat, GABA, serotonin, dopaminë, dhe oksitocinë.Disbalanca midis glutamatit eksitator dhe GABA inhibitor konsiderohet një nga mekanizmat potencialë të hiperaktivitetit neuronal dhe ndryshimeve sensorike në ASD.¹¹ Përveç faktorëve biologjikë, epigjenetika luan rol të rëndësishëm në autizëm. Faktorë ambientalë si: inflamacioni prenatal, ekspozimi toksik, stresi maternal, dieta, dhe mikrobiomamund të ndikojnë në shprehjen gjenike përmes mekanizmave epigjenetikë si: metilimi i ADN-së, modifikimet histonike, dhe microRNA.¹² Kjo ka çuar në një transformim të mënyrës se si kuptohet ASD. Autizmi nuk konsiderohet më vetëm si një çrregullim statik neurozhvillimor, por si një gjendje biologjikisht dinamike ku ndërveprojnë: sistemi nervor, sistemi imunitar, mikrobioma, metabolizmi, dhe mjedisi. Në këtë kontekst po merr rëndësi gjithnjë e më të madhe qasja e: Personalized Medicine në ASD. Kjo qasje synon të analizojë: profilin gjenetik, biomarkerët inflamatorë, metabolizmin, mikrobiomën, dhe profilin neurokimik individualpër të krijuar strategji më të personalizuara terapeutike dhe mbështetëse.¹³ Një fushë në zhvillim është edhe Pharmacogenomics dhe Herbal PGx në ASD. Polimorfizmat në enzimat:CYP2D6,CYP2C19,COMT,MAOA,dhe transportuesit neurotransmetuesmund të ndikojnë në përgjigjen ndaj: barnave neuropsikiatrike, nutraceutikëve, dhe botanicals neuroaktive.¹⁴ Kjo mund të ndihmojë në: reduktimin e efekteve anësore, optimizimin e trajtimeve, dhe personalizimin biologjik të qasjeve terapeutike. Megjithatë, autizmi mbetet një gjendje jashtëzakonisht heterogjene dhe komplekse. Nuk ekziston një “shkak i vetëm” apo një “trajtim universal”. Për këtë arsye, kërkimi modern po fokusohet gjithnjë e më shumë në integrimin multidisiplinar të: neuroshkencës, imunologjisë, mikrobiomës, metabolomikës, genomikës, dhe biologjisë sistemike. Në të ardhmen, integrimi i inteligjencës artificiale, biomarkerëve biologjikë dhe Personalized Medicine mund të krijojë modele shumë më të avancuara për: identifikimin e nënprofileve biologjike të ASD, parashikimin e përgjigjeve terapeutike, dhe optimizimin individual të ndërhyrjeve klinike. Referencat Lord C, et al. Autism spectrum disorder. Lancet. 2020;392(10146):508-520. Coury DL, et al. Medical treatment of autism spectrum disorder. Pediatrics. 2012;130(Suppl 2):S69-S76. De Rubeis S, et al. Synaptic, transcriptional and chromatin genes disrupted in autism. Nature. 2014;515:209-215. Sanders SJ, et al. Insights into Autism Spectrum Disorder genomic architecture. Neuron. 2015;87(6):1215-1233. Vargas DL, et al. Neuroglial activation and neuroinflammation in autism. Ann Neurol. 2005;57(1):67-81. Estes ML, McAllister AK. Immune mediators in autism spectrum disorder. Nat Rev Neurosci. 2015;16:469-486. Chauhan A, Chauhan V. Oxidative stress in autism. Pathophysiology. 2006;13(3):171-181. Rossignol DA, Frye RE. Mitochondrial dysfunction in autism spectrum disorders. Mol Psychiatry. 2012;17:290-314. Cryan JF, Dinan TG. Mind-altering microorganisms. Nat Rev Neurosci. 2012;13:701-712. Sharon G, et al. The central nervous system and the gut microbiome. Cell. 2016;167(4):915-932. Cellot G, Cherubini E. GABAergic signaling as therapeutic target in autism spectrum disorders. Front Pediatr. 2014;2:70. Grafodatskaya D, et al. Epigenetics in autism spectrum disorders. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2010;49(8):794-809. Frye RE, Rossignol DA. Treatments for biomedical abnormalities associated with autism spectrum disorder. Front Pediatr. 2014;2:66. Ji Y, et al. Pharmacogenomics of autism spectrum disorder. Pharmacogenomics. 2011;12(6):897-905.